Urazowe Uszkodzenia Mózgu – coś o czym mówi się za mało

W Polsce temat urazowych uszkodzeń mózgu – TBI (ang. Traumatic Brain Injury) jest mało znany. W zagranicznym środowisku naukowym jest natomiast bardzo na czasie. Poniższy tekst odpowie na pytania czym jest TBI, jakie działania w ramach tego zaburzenia podejmuje Fundacja SPRZYMIERZENI Z GROM oraz jaka jest moja rola, jako optometrysty. 

fot. US DoD
fot. US DoD

Ponad dwa lata temu, jako optometrysta, rozpocząłem pierwsze w Polsce badania zaburzeń układu wzrokowego wśród poszkodowanych żołnierzy i funkcjonariuszy bezpieczeństwa publicznego. Pomysł pojawił się po przeczytaniu amerykańskiego artykułu dotyczącego żołnierzy wracających z misji; pisano w nim o cichej epidemii TBI. Postanowiłem zbadać ten temat w Polsce – zobaczyć  w jaki sposób u nas podchodzi się do poszkodowanych. Właśnie w tym okresie poznałem Grzegorza Wydrowskiego prezesa Fundacji SPRZYMIERZENI Z GROM. 

Fundacja działa od 2012 i jest organizacją non profit, której celem jest pomoc poszkodowanym żołnierzom, funkcjonariuszom, oraz ich rodzinom.  To co czyni ją w mojej ocenie unikatową to działalność edukacyjna i szkoleniowa. O tej działalności opowiem w późniejszej części artykułu. 

Kim jest optometrysta i co oczy mają wspólnego z urazami mózgu? 

Optometrysta jest specjalistą ochrony zdrowia z zakresu usprawniania układu wzrokowego. Zajmuje się on doborem korekcji okularowej, soczewek kontaktowych, pomocą dla osób słabowidzących, działalnością edukacyjną oraz rehabilitacją układu wzrokowego. 

Każdy z nas wybiera swoją ścieżkę rozwoju, moja skupia się na rehabilitacji i usprawnianiu wzroku poprzez trening wzrokowy. W tym celu optometryści stosują optometryczny trening wzrokowy (ang. Vision Therapy)  i optometryczną neurorehabilitację (ang. Neuro-optometric Rehabilitation). Pomagamy osobom z zaburzeniami widzenia takimi jak: zez, niedowidzenie, zaburzenia akomodacji i ruchów oczu, motoryki ciała, a także pourazowymi zaburzeniami widzenia (ang. Post Trauma Vision Syndrome, PTVS). PTVS można określić jako zbiór symptomów związanych z zaburzeniem działania układu wzrokowego i powiązanego z nim układu nerwowego. Oprócz wymienionej wcześniej dysfunkcji charakteryzują go zaburzenia koncentracji i uwagi, zmniejszona częstość mrugania oraz zaburzenia wzrokowo – przestrzenne upośledzające zdolności motoryczne. 

TBI czyli kolejny skrót zaraz po PTSD, który powinien być rozpoznawalny 

Na początku warto wspomnieć, że zespół stresu pourazowego (ang. Posttraumatic Stress Disorder, PTSD) bardzo często współtowarzyszy poszkodowanym po urazie mózgu – przypomnijmy w tym momencie bardzo ważny fakt: PTSD występuje również wśród cywili – to nie choroba zarezerwowana wyłącznie dla żołnierzy!  

fot. adobe.com

Urazowe uszkodzenia mózgu możemy podzielić pod względem następstw urazu na trzy kategorie:

  • łagodne urazowe uszkodzenia mózgu (ang. Mild Traumatic Brain Injury, mTBI), 
  • umiarkowane urazowe uszkodzenia mózgu (ang. Moderate Traumatic Brain Injury, Moderate TBI),
  • ciężkie urazowe uszkodzenia mózgu (ang. Severe  Traumatic Brain Injury TBI, Severe TBI). 

Na potrzeby tego artykuły, traktującego przede wszystkim o urazach powstałych w trakcie działań bojowych, warto zapoznać czytelnika z osobną kategorią, jaką jest miejsca zaistnienia urazu. Chodzi o tzw. urazowe uszkodzenie mózgu związane z działaniami wojennymi (ang. war related TBI, WR TBI). Najbardziej charakterystycznym podtypem TBI, jaki wynika z działań militarnych jest blast TBI. Nazwa ta określa sposób doznania urazu, w tym przypadku w skutek działania ładunku wybuchowego. Z punktu widzenia prowadzenia badań, monitorowania bezpośrednich konsekwencji urazu, a także skali występowania jest to bardzo istotne.  

fot. US DoD
fot. US DoD

Zrozumienie powstawania urazowych uszkodzeń mózgu i obszaru ich oddziaływania na poszkodowanego wymaga zapoznania się z ich definicją. Moim zdaniem najbardziej dopasowana i sprawdzona w środowisku wojskowym jest definicja przygotowana przez Departament do Spraw Weteranów USA (ang. Department of Veteran Affairs, VA) i Departament Obrony USA (ang. Department of Defense, DoD)  z 2009 roku. TBI zdefiniowano jako:

Urazowe uszkodzenie mózgu jako strukturalne obrażenie i/lub fizjologiczne zaburzenie pracy mózgu, spowodowane urazem, w skutek działania zewnętrznej siły, współwystępujące z co najmniej jednym z poniższych objawów klinicznych:

  • Utrata lub ograniczenie poziomu świadomości/przytomności.
  • Utrata pamięci z wydarzeń bezpośrednio sprzed lub po doznaniu urazu.
  • Zmiana w stanie psychicznym/umysłowym w czasie trwania urazu/odmienne stany świadomości (dezorientacja, splątanie, spowolnione myślenie itp.)
  • Zaburzenia neurologiczne (osłabienie, utrata równowagi, zmiany w widzeniu, apraksja (brak zdolności wykonywania ruchów celowych), paraliż/porażenie poprzeczne (jednoczesne porażenie pary kończyn poniżej poziomu uszkodzenia rdzenia kręgowego), zaburzenia sensoryczne (zaburzenia: koncentracji, wrażliwości na bodźce, analizy bodźców słuchowych i wzrokowych itp.), afazja (utrata zdolności do wyrażania słowami myśli i/lub zaburzenie rozumienia mowy), które mogą lecz nie muszą być przejściowe.
  • Uszkodzenia wewnątrzczaszkowe (związane z  urazem mózgu lub tkanek wewnątrz czaszki, powikłania; przede wszystkim krwiaki i krwotoki wewnątrzczaszkowe).

Siła zewnętrzna może być rozumiana jako: uderzenie głowy przez przedmiot, uderzenie głową o przedmiot, poddanie mózgu nagłemu przyspieszeniu/wyhamowaniu bez bezpośredniego uderzenia w głowę (efekt przemieszczenia się mózgu w czaszce np. przy zapiętych pasach podczas wypadku drogowego), siłę wygenerowaną przez eksplozję, lub inne nie zdefiniowane dotąd siły. Ważne jest by mieć na uwadze, że powyższe kryteria definiują zdarzenie mogące spowodować TBI. Nie każdy narażony na działanie wspomnianych sił doznał urazowego uszkodzenia mózgu. Jednakże, każdy kto przeżył takie zdarzenie i odczuwa jakąkolwiek z wymienionych dolegliwości, przebył TBI.

Jak pokazały konflikty wojskowe ostatnich lat (Irak, Afganistan, Syria) podczas aktualnych działań wojennych najczęstszą przyczyną urazów są eksplozje improwizowanych ładunków wybuchowych – IED (ang. Improvised Explosive Device) i innych miotanych ładunków wybuchowych. Uogólniając siła eksplozji może spowodować uraz mózgu na parę możliwości: bezpośrednio poprzez kontakt z falą uderzeniową lub pośrednio poprzez powalenie narażonej osoby czy miotane przez eksplozje przedmioty.

fot. US DoD

Konieczność zmiany podejścia

Fundacja SPRZYMIERZENI z GROM od długiego czasu prowadzi działania edukacyjne dotyczące TBI.  W czerwcu 2018 roku zorganizowała drugą już odsłonę Międzynarodowego Sympozjum o TBI i PTSD. Spotkanie odbyło się w Klubie Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych w Warszawie. Przybyło ponad 100 specjalistów zainteresowanych tematyką. Szczegółowo omawiano charakterystykę urazowych uszkodzeń mózgu, jej biochemiczne, psychologiczne oraz wzrokowe konsekwencje. Zwrócono uwagę na konieczność wprowadzenia zmian w podejściu do rehabilitacji, diagnostyki oraz orzecznictwa. Ilość prelegentów różnych specjalizacji i kuluarowe rozmowy między nimi wręcz jednoznacznie wskazują na przewagę multidyscyplinarnego podejścia do TBI. Wydarzenie zakończyło się ciekawą dyskusją motywującą do dalszej pracy w zakresie urazowych uszkodzeń mózgu.

Podsumowanie

Problem TBI oraz PTSD czy tego chcemy, czy nie istnieje i jest szeroko spotykany zarówno wśród cywili, jak i środowisku służb bezpieczeństwa publicznego. Uważam, że koniecznością jest prowadzenie prac badawczych zarówno nad zapobieganiem, ale także zarządzaniem rehabilitacją poszkodowanego. Zeszłoroczne spotkani zorganizowane przez fundację SPRZYMIERZENI z GROM pokazało, że zainteresowanie tym obszarem wśród specjalistów jest duże. Co cieszy, posiadamy w Polsce placówki, takie jak 21. Szpital Wojskowy Uzdrowiskowo- Rehabilitacyjny w Busku-Zdroju, który aktywnie rozwija terapie zaburzeń po urazach. 

TBI  i ich neurologiczne konsekwencje jeszcze przez długi czas będą stanowiły temat wielu prac rozwojowych z różnych dziedzin nauki. Dotychczasowa analiza tematu jednoznacznie pokazuje, że najlepszym rozwiązaniem jest multidyscyplinarna pomoc poszkodowanemu. Takie system specjalistycznej rehabilitacji są niestety kosztownym rozwiązaniem. Czy w przyszłości będzie można liczyć na refundację Narodowego Funduszu Zdrowia z zakresu rehabilitacji świadczonej np. przez optometrystów?

Bartosz Szeleżyński

Optometrysta NO15111, zawodowo zajmuje się diagnostyką z zakresu zaburzeń widzenia obuocznego oraz prowadzeniem optometrycznej terapii widzenia. "Po godzinach" prowadzi badania dotyczące wpływu urazowych uszkodzeń mózgu na zaburzenia widzenia obuocznego wśród żołnierzy i funkcjonariuszy bezpieczeństwa publicznego. Wolontariusz fundacji "Sprzymierzeni z GROM". Hobbistycznie strzelec sportowy.

Nie ma jeszcze komentarzy

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Polityka Prywatności

Polityka prywatności

  1. POSTANOWIENIA OGÓLNE
    1. Administratorem danych osobowych zbieranych za pośrednictwem strony internetowej https://tacgear.pl. jest wykonujący działalność gospodarczą pod firmą PARE Studio Wojciech Wiciejowski, adres siedziby: Chełmska 21, bud. 9, adres do doręczeń: , NIP: 7121867090, REGON: 432668752, wpisaną do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, adres poczty elektronicznej: info@tacgear.pl, dalej „Administrator”, będący jednocześnie Usługodawcą.
    2. Dane osobowe Usługobiorcy są przetwarzane zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883 ze zm.) oraz ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.).
    3. Administrator dokłada szczególnej staranności w celu ochrony interesów osób, których dane dotyczą, a w szczególności zapewnia, że zbierane przez niego dane są:
      1. przetwarzane zgodnie z prawem,
      2. zbierane dla oznaczonych, zgodnych z prawem celów i niepoddawane dalszemu przetwarzaniu niezgodnemu z tymi celami,
      3. merytorycznie poprawne i adekwatne w stosunku do celów, w jakich są przetwarzane oraz przechowywane w postaci umożliwiającej identyfikację osób, których dotyczą, nie dłużej niż jest to niezbędne do osiągnięcia celu przetwarzania.
  2. CEL I ZAKRES ZBIERANIA DANYCH
    1. Dane osobowe Usługobiorców, zbierane przez Administratora, są wykorzystywane do:
      1. kontaktowania się z usługobiorcą (klientem)
      2. celów informacyjnych oraz innych czynności związanych z aktywnością Usługobiorcy na stronie internetowej https://tacgear.pl
      3. celów marketingowych (Newsletter)
    2. Administrator przetwarza następujące dane osobowe Usługobiorców:
      1. Imię i nazwisko,
      2. Adres,
      3. Adres e-mail,
      4. Numer telefonu,
      5. NIP,
      6. Inne
    3. Administrator może przetwarzać następujące dane charakteryzujące sposób korzystania przez Usługobiorcę z usług świadczonych drogą elektroniczną (dane eksploatacyjne):
      1. Oznaczenia identyfikujące zakończenie sieci telekomunikacyjnej lub system teleinformatyczny, z którego korzystał Usługobiorca.
      2. Informacje o rozpoczęciu, zakończeniu oraz zakresie każdorazowego korzystania przez Usługobiorcę z usługi świadczonej drogą elektroniczną.
      3. Informacje o skorzystaniu przez Usługobiorcę z usług świadczonych drogą elektroniczną.
    4. Podanie danych osobowych, o których mowa w pkt 2 jest niezbędne do świadczenia przez Usługodawcę usług drogą elektroniczną w ramach strony internetowej.
  3. PODSTAWA PRZETWARZANIA DANYCH
    1. Korzystanie ze strony oraz zawieranie umów o świadczenie usług drogą elektroniczną za jej pośrednictwem, z czym wiąże się konieczność podania danych osobowych, jest całkowicie dobrowolne. Osoba, której dane dotyczą, samodzielnie decyduje, czy chce rozpocząć korzystanie z usług świadczonych drogą elektroniczną przez Usługodawcę zgodnie z Regulaminem.
    2. Zgodnie z art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883 ze zm.) przetwarzanie danych jest dopuszczalne m.in. gdy:
      1. osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę, chyba że chodzi o usunięcie dotyczących jej danych.
      2. jest to konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotyczą, jest jej stroną lub gdy jest to niezbędne do podjęcia działań przed zawarciem umowy na żądanie osoby, której dane dotyczą.
    3. Przetwarzanie danych osobowych przez Administratora odbywa się zawsze w ramach podstaw dopuszczalności ich przetwarzania wymienionych w pkt 2. Przetwarzanie danych będzie miało związek z realizacją umowy lub konieczności podjęcia działań przed zawarciem umowy na żądanie osoby, której dane dotyczą (pkt 2 lit. b).
  4. PRAWO KONTROLI, DOSTĘPU DO TREŚCI SWOICH DANYCH ORAZ ICH POPRAWIANIA
    1. Usługobiorca ma prawo dostępu do treści swoich danych osobowych oraz ich poprawiania.
    2. Każdej osobie przysługuje prawo do kontroli przetwarzania danych, które jej dotyczą, zawartych w zbiorze danych Administratora, a zwłaszcza prawo do żądania uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania danych osobowych, czasowego lub stałego wstrzymania ich przetwarzania lub ich usunięcia, jeżeli są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały zebrane z naruszeniem ustawy albo są już zbędne do realizacji celu, dla którego zostały zebrane.
    3. W celu realizacji uprawnień, o których mowa w pkt. 1 i 2 można korzystać poprzez przesłanie stosownej wiadomości e-mail na adres: info@tacgear.pl
  5. PLIKI „COOKIES”
    1. Strona internetowa Usługodawcy używa plików „cookies”. Brak zmiany po stronie Usługobiorcy ustawień przeglądarki jest równoznaczny z wyrażeniem zgody na ich użycie.
    2. Instalacja plików „cookies” jest konieczna do prawidłowego świadczenia usług na stronie internetowej. W plikach „cookies” znajdują się informacje niezbędne do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej, w szczególności tych wymagających autoryzacji.
    3. W ramach strony internetowej stosowane są rodzaje:
      1. sesyjne
      2. stałe
      3. analityczne
      4. „Cookies” „sesyjne” są plikami tymczasowymi, które przechowywane są w urządzeniu końcowym Usługobiorcy do czasu wylogowania (opuszczenia strony internetowej).
      5. „Stałe” pliki „cookies” przechowywane są w urządzeniu końcowym Usługobiorcy przez czas określony w parametrach plików „cookies” lub do czasu ich usunięcia przez Użytkownika.
      6. „Cookies” „analityczne” umożliwiają lepsze poznanie sposobu interakcji Usługobiorcy w zakresie zawartości strony internetowej, lepiej zorganizować jego układ. “Analityczne” „cookies” gromadzą informacje o sposobie korzystania ze strony internetowej przez Usługobiorców, typie strony, z jakiej Usługobiorca został przekierowany, oraz liczbie odwiedzin i czasie wizyty Usługobiorcy na stronie. Informacje te nie rejestrują konkretnych danych osobowych Usługobiorcy, lecz służą do opracowania statystyk korzystania ze strony internetowej.
    4. Użytkownik ma prawo zadecydowania w zakresie dostępu plików „cookies” do swojego komputera poprzez ich uprzedni wybór w oknie swojej przeglądarki.  Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików „cookies” dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej).
  6. POSTANOWIENIA KOŃCOWE
    1. Administrator stosuje środki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przetwarzanych danych osobowych odpowiednią do zagrożeń oraz kategorii danych objętych ochroną, a w szczególności zabezpiecza dane przed ich udostępnieniem osobom nieupoważnionym, zabraniem przez osobę nieuprawnioną, przetwarzaniem z naruszeniem obowiązujących przepisów oraz zmianą, utratą, uszkodzeniem lub zniszczeniem.
    2. Usługodawca udostępnia odpowiednie środki techniczne zapobiegające pozyskiwaniu i modyfikowaniu przez osoby nieuprawnione, danych osobowych przesyłanych drogą elektroniczną.